Ən azından

bir neçə kiçik müdriklik...

Uzun zamandır nəsə yaza bilmirəm. Demək istərdim ki, həyatımda xüsusi nəsə baş verib, amma heç nə olmayıb. Həyat öz sıxıcılığı ilə davam edir. Bunu qəbul etməyimin üstündən bir müddət keçsə də dərk etmək asan olmadı. Həyatla mübarizə bəs deyilmiş kimi bir də özümlə mübarizə aparıram. Həyatı bir təhər yola vermək olur, amma özümü...

Təzə xəbər odur ki, köhnə Teleqram kanalımı bərpa etdim (ən azından bir hissəsini), qısa fikirləri (və ya şəxsi müdriklikləri) oxumaq istəyənlər buyura bilər. https://t.me/vragac

Bu yazıda arada bir qaraladığım qısa yazıları sizinlə bölüşürəm. Əlbəttə növbəti bloq yazılarının maraqlı mövzulardan bəhs edən araşdırma tipli olacağını gözləyə bilərik. Hər şeydən bezsəm də, yeni mövzular öyrənməyin gətirdiyi zövqdən bezməmişəm (ən azından).

Qaraladığım şeylər hisslərim və düşüncələrim olur adətən. üstünə çox düşünüb, ölçüb-biçib yazdığım şeylər olmur. Düşüncələr ölçüyə gəlməyən, riyaziyyata sığmayan hisslərin təcəssümü olanda belə olur deyəsən, yoxsa mən ölçüb-biçmək üzrə mütəxəssisəm.

Məni buna kim inandırıb bilmirəm, amma elə bilirəm ki, məndən nəsə olacaq. Adətən inanmamağı seçən mən, hər cür qeyri-müəyyənlikdən qaçan mən, “nağd olsun, soğan olsun” deyən mən, özümlə bağlı yüksək (qeyri-müəyyən) inanca sahibəm. Soğan olmaq mənlik deyil, mən nəsə olacağam. İçimdə olan bu potensial enerjini kinetik enerjiyə çevirməyin yolunu tapan kimi çevrilib olacam böyük bir nəsə.

Deyəsən insanı yaşadan məhz bu cür inanclardır, insan inanmaqdan əl çəkdiyi gün yaşamaqdan da əl çəkir. Sabaha, gəlcəyə, gələcəkdəki özünə inanırsan, bu inanc səni sabaha aparır.

İnsan həmişə çata bilməyəcəyi şeylərin xəyalını qurmağı sevir, çünki buna olan ümid hər zaman yaşayır, yaşadır. Reallıqlar sıxıcıdır, reallıq acıdır, ümidsizdir, bizi yaşadan şey real olmayan şeylərdir.

Ya da mən çox tənbələm, həmişə çata bilməyəcəyim şeyləri seçirəm ki, potensiala olan inamım o cür də qalsın. Kaş hər şeyi düşünərək etsəydim. Düşünərək problemləri həll etsəm, düşünərək insanları sevsəm, düşünərək işlərimi görsəm, düşünərək hər şeyi yoluna qoysam. Heç yerimdən qalxmadan, barmağımı belə hərkət etdirmədən, sadəcə düşünərək yaşaya bilsəydim kaş.

Şəxsi müdrikliklər

Hər insanın özünə görə həyatdan çıxardığı dərslər, müdrikliklər olur. Bu müdrikliyi sözlərə, cümlələrə çevirməyə çalışanda görürsən ki, əslində bunu hansısa müdrik (hamı tərəfindən qəbul olunmuş) çoxdan deyib, hansısa kitabdan və ya feyzbuk postunda paylaşılıb. Əvvəl düşünürsən ki, mən axı bunu görmüşdüm, bilirdim. Əslində isə dərk etməklə bilmək arasında çox fərq var. Öz təcrübələrinə əsaslanan biliyi şəxsi müdriklik adlandırmaq olar.

Şeirlərlə bağlı eşitdiyim yaxşı bir fikir var idi, “şeir, onu yazana yox, hiss edənə aiddir”. Yəqin ki, özümüzü və dünyanı izah etməkdə aciz olan sözlərin çatışmazlığıdır ki, hamımız eyni sözləri işlətsək də, yan-yana düzəndə eyni görünsə də, hiss etdiklərimiz, demək istədiklərimiz, ötürmək istədiklərimiz tamam başqadır. Sözlərlə özünü başqalarına çatdırmaq ən primitv üsul sayılmalıdır (ən azından).

Sözümün canı odur ki, uzun zamandır etdiyim şeyin, öz müdrikliyimi təhlil etmək olduğunu anladım. İllər əvvəl yazdıqlarıma baxanda özümü oradan çox uzaqda görsəm də, onun mənim bir parçam olduğunu, indiki hala çatmağım üçün keçdiyim bir cığır olduğunu qəbul etməliyəm.

Uşaqlığımdan bəri kitabların dünyasında itdiyim üçün (hələ də axtarıram), haçansa öz dünyamı yaradacağımı, öz kitabımı yazacağımı düşünmüşdüm, xəyalını qurmuşdum. Görünən odur ki, insan böyüdükcə xəyalları da dəyişir. Fantaziya dünyasında böyümək olar, amma bir dəfə böyüdünsə ora bir də qayıda bilmirsən, və ya qayıtmaq istəmirsən (ən azından mən istəmirəm).

Bloq yazmağın, düşüncələrini səliqəyə salmadan, dağınıq formada paylaşmağın, hisslərini, özünü anlama və ifadə cəhdlərinin gözəl tərəfi odur ki, bu nümayiş deyil, bu tənqid olunma qorxusuyla kəsilib-doğranmış, səmimilikdən uzaq söz yığını deyil. (ən azından mənim üçün)

Qara insanlar.

Sonsuz kütləyə və enerjiyə sahib olan qara dəliklərdən qaçmaq qeyri-mümkündür. Cazibə qüvvəsi o qədər güclüdür ki, heç işıq da ondan qaça bilmir. İşığı udur və qaranlığa çevirir. Deyilənə görə nəhəng parlaq ulduzlar zamanla qara dəliyə çevrilir. Supernovalar ulduzların çöküşünü ifadə edir. Öz içinə çökən ulduz hər şeyiylə bu qaranlığın özü olur.

Bəzi insanlar da bu cür qaradır. Hər şeyiylə neqativ olan bu insanlar, qarşılarına çıxan bütün pozitivliyi, ümidi, həvəsi uda bilər. Onsuz da kainatın böyük hissəsi qaranlıqdan ibarətdir. Bizim kimi kiçik, zəif ümid işığı daşıyan adamlar bu cür qaranlıqlara asanlıqla qapıla bilir. Bir zamanlar işıq mənbəyi olan, həyat verə biləcək potensiala sahib ulduzlar, indi qarşılarına çıxan bütün xoşbəxtlikləri, ümidləri amansızca udur.

Özümü bu cür qara dəliyə bənzədirdim. Əslində qara dəliklər gücü və özündə daşıdığı potensialı da göstərir. Hər ulduz öz içində bu cür potensial daşımır. Sadəcə çox böyük ulduzlar öləndə qara dəliyə çevrilə bilir. Yəni özümə olan inanım o qədər çox idi ki, özümü böyük ulduz kimi görməyi sevirdim (qara dəliyə çevrilmə ümidi olan).

Qurbağa

Oturmuşdu tənha qurbağa. Bədəni buradaydı, özü xəyallarda.
Əlində var pivəsi,
Yoxdu onun yiyəsi.
Bütün qurbağaların bu həyatda tək arzusu var, uçmaq. Odur ki, dayanmadan yüksəyə tullanırlar. Ümid var, ən çox tullannan qurbağa, uçmağa yaxın qurbağadır.Ən yüksəyə tullanan qurbağa uçmağı bacaran qurbağadır.
Uçmaqdan əl çəkmişdi bizim qurbağa.
Ümidsiz qurbağa.
Hələ uşaq vaxtı aldatmışdılar onu, quyruğunu qoparsaq, qanadların çıxacaq. Uçmaq istəyən qurbağaların quyruğu olmur.
Üzməkdən əl çəkib, uçmağa vurulmalısan.
İndi qalıb quyruqsuz qurbağa,
Uça bilməyən, qanadsız qurbağa
Söhbətinin duzu yox,
Çağırmağa adı yox,
Adsız, dadsız qurbağa
Hər şeyi əlindən alınmış,
Sürünməyə məhkum qurbağa.
Qurbağanın uçmağı, qanadı yalandı!
Yalan uğruna qopan quyruqlara heyif!

Yaxın və uzaq

Hərdən səni yaxşı tanımayan biri elə bir cümlə qurur ki, elə bilirsən səni bu adamdan yaxşı başa düşən olmayacaq. Hərdən heç tanımadığın birində başa düşülmə rahatlığını tapır, bəzən də bunu arzulayırsan.

Çünki yaxınlıq mürəkkəbləşdirir. Yaxında olan birinin səni başa düşməməsi üçün lazım olan hər şey var, gözləntisi, qərəzi, qarşılıq arzusu. Uzaqdakı isə bütün bunlardan azaddır. Səni olduğun kimi görür. Uzaqlıq saf səmimiyyətin sirridir.

Ona görə uzaqdakı bizi özünə çəkir. Amma paradoks budur ki, ona yaxınlaşdıqca hər şey dəyişir. Artıq uzaqdan deyil, yaxından baxmağa başlayır. Və uzaqlığın sehri yaxınlıqla pozulur.

Kölgəsizlər

Hər şey yolunda gedərkən, ya da mən elə zənn edərkən, birdən fərqinə vardım ki, kölgəmi itirmişəm.

Düzdür, çoxdandı qaranlıqda yaşayırdım, gün işığını az görürdüm. Amma bu, kölgəmi sağ saxlamaq üçün kifayət etməli idi. İnternetdə oxumuşdum ki, kölgələr bəzən illərlər gün işığı görməsə də yaşaya bilər. Buna görə kölgəm ən son düşünəcəyim şey idi. Amma görünən odur ki, mən kölgəsiz qalmışam.

Özümü inandırmağa çalışıram ki, uzun müddət işığa çıxmadığım üçün ölüb. Başqalarına da bu yalanı deyirəm, deyəcək başqa izahım yoxdur. Məni görən hamı mat-məətəl qalır. Heç adam da kölgəsini itirər?

İndi bu qədər adam arasında kölgəsiz qalmağın utancını yaşayıram. Evdə süni işıqlarla kölgəsini bəsləyən insanlara gülərdim, kaş mən də elə etsəydim. Kölgəsinə qayğı göstərməyən hamı bir gün bu snou yaşayır deyəsən. Açığı, kölgəmin yoxluğunu dərk etməyim vaxt aldı, baxmayaraq ki, həmişə başı aşağı gəzirəm. Amma diqqətim həmişə başqa yerdədir. O qədər çox şey düşünürəm ki, başımı qaşımağa belə vaxt tapmıram.

Gündəlik adi şeylər üçün ayağa durub nəsə etmək mənə görə vaxt itkisidir. Mən düşünən adamam. Kaş hər şeyi bu cür həll etmək olsaydı, qorxduğum adamları düşüncə gücü ilə yıxsaydım, borclarımı düşünərək ödəyə bilsəydim, hamıya sübut etsəydim ki, mən bu qədər gücsüz və lazımsız deyiləm. Siz boş-boş gəzərkən, mən düşünürəm.

Hər axşam evə qayıdanda ümidsizliklə işığı yandırıb kölgəmi axtarıram. Elə bilirəm bir küncdən çıxacaq və deyəcək ki, mən evdə səni gözləyirdim.

Amma heyif ki, bu baş vermir.

Mən düşüncələrdə hamı ilə mübarizə apararkən, kölgəm məni tərk edib. Həm də məni çox gözəl, günəşli bir gündə tərk edib. Allah bilir, hansı kölgələrə, bədənlərə qoşulub qaçıb. Axı mən kölgəmi də özüm kimi bu qaranlıq otağa həbs edə bilməzdim.

Bəlkə vaxt gələr, mən də ona qovuşaram. Günəşli bir gündə, bir dəniz kənarında kölgəmlə qarşılaşaram. O da mənə qayıdıb deyər ki: axır ki özünü tapdın.